Zihniniz sürekli bir sonraki ihtimale mi gidiyor?
Bir konu çözüldüğünde endişenin başka bir konuya geçmesi, dinlenirken bile tetikte olmak ve “Ya ters giderse?” düşüncesinden uzaklaşamamak yorucu olabilir. Kaygı uykunuzu, kararlarınızı veya ilişkilerinizi etkiliyorsa, yaşadığınız güçlüğü birlikte değerlendirmek için destek alabilirsiniz.
Klinik Psikolog Gizem Ölmez Akfırat, yetişkinlerle kaygı çalışmalarında EMDR, Şema Terapi ve BDT’den kişinin ihtiyaçlarına göre yararlanır. Travmatik yaşantılar, güven duygusu ve duygusal ihtiyaçlar da değerlendirmede ele alınır.
Görüşmeler Kadıköy, Caddebostan’da yüz yüze; uygun yetişkin danışanlarla online yürütülür.
Yaygın anksiyete bozukluğu nedir?
Yaygın anksiyete bozukluğu (YAB), iş, sağlık, aile veya maddi durum gibi farklı alanlara yayılan, kontrol edilmesi güç ve günlük yaşamı etkileyen aşırı endişeyle karakterizedir. Tanısal değerlendirmede endişenin en az altı ay boyunca çoğu gün yaşanması, eşlik eden belirtiler ve yaşam üzerindeki etkiler birlikte ele alınır.
Destek almak için altı ay beklemeniz gerekmez. Süre ölçütü tek başına tanı koydurmaz; belirtilerin başka ruhsal veya bedensel durumlarla ilişkisi de değerlendirilir.
Hangi belirtiler görülebilir?
- Kontrol etmekte zorlanılan endişeler, kötü ihtimallere tekrar tekrar dönme.
- Huzursuzluk, gerginlik ve kolay sinirlenme.
- Odaklanma güçlüğü ve kolay yorulma.
- Kas gerginliği ve uykuya dalma veya uykuyu sürdürme güçlüğü.
Bedensel belirtilerin tek nedeni kaygı değildir. Yeni, açıklanamayan veya belirgin bedensel yakınmalarda hekim değerlendirmesi gerekebilir. Şiddetli göğüs ağrısı, bayılma veya ciddi solunum güçlüğünü kaygı olarak varsaymayın; acil sağlık desteği alın.
Endişe ile çözüm aramak arasındaki fark
Çözüm aramak, bugün atılabilecek somut bir adıma götürebilir. Endişe döngüsünde ise kişi aynı ihtimalleri tekrar tekrar gözden geçirdiği hâlde belirsizlik duygusu sürebilir. Örneğin bir işi tamamladıktan sonra hata olup olmadığını defalarca kontrol etmek veya sürekli güvence istemek kısa süreli rahatlatabilir; ancak bazı kişilerde belirsizlikle baş etmeyi zorlaştırabilir.
Terapi, gerçek yaşam sorunlarını yok saymaz. Müdahale edilebilecek sorunlarla henüz gerçekleşmemiş ihtimalleri ayırt etmek, endişenin işlevini anlamak ve daha esnek tepkiler geliştirmek üzerinde çalışılır. İlgili bir konu olarak aşırı düşünme yazısını da inceleyebilirsiniz.
Sürekli kaygı ve endişe günlük hayatta nasıl görünür?
Aşağıdaki örnekler açıklama amacıyla oluşturulmuştur; gerçek danışan öyküleri değildir ve tek başına tanı göstermez.
İş yaşamında: Bir toplantıyı bitirdikten sonra söylediğiniz her cümleyi tekrar düşünüp küçük bir hatanın işinizi kaybetmenize yol açacağından endişelenebilirsiniz. İşle ilgili konu sakinleştiğinde bu kez ailenizin sağlığı veya maddi durumunuz zihninizi meşgul edebilir.
Gündelik sorumluluklarda: Yapılacak işleri planlamak yerine olabilecek bütün aksilikleri önceden çözmeye çalışabilirsiniz. Bir karar vermek için tam emin olmayı beklemek, basit işleri bile uzatabilir.
Burada önemli olan yalnızca endişenin konusu değildir. Ne kadar sık yaşandığı, durdurmanın ne kadar zor olduğu ve uyku, ilişkiler veya günlük işler üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilir. Gerçek bir yaşam sorununuzun bulunması da kaygınızın yoğunluğunu konuşmanıza engel değildir.
Yaygın anksiyete neden olur?
Yaygın anksiyete bozukluğu tek bir nedene bağlanamaz. Genetik ve biyolojik etkenler, çevresel koşullar ve stresli yaşantılar birlikte rol oynayabilir. Her kaygının altında travma bulunduğu veya tek bir kimyasal dengesizliğin bütün tabloyu açıkladığı söylenemez.
Değerlendirmede endişenin başlangıcı, güncel stresler, önceki güçlükler ve kişinin başa çıkma biçimleri konuşulur. Bedensel sağlık, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden durumlar da gerektiğinde değerlendirmeye katılır. Amaç tek bir neden bulmaya zorlanmak değil, size uygun destek planını oluşturmaktır.
Günlük yaşamda kaygıyla baş etmek için neler denenebilir?
- Uyku ve günlük düzene yer açın: Ulaşılabilir bir uyku düzeni, düzenli öğünler ve hareket için küçük adımlar belirleyin.
- Kafeinin etkisini gözlemleyin: Kahve ve enerji içeceği tüketiminizin kaygı veya uykunuzla ilişkisini değerlendirin.
- Somut sorun ile ihtimali ayırın: “Bugün yapabileceğim bir şey var mı?” diye sorun. Varsa tek bir uygulanabilir adım seçin; tüm belirsizliği ortadan kaldırmayı hedeflemeyin.
- Destek ihtiyacınızı ifade edin: Güvendiğiniz birine nasıl hissettiğinizi ve neyin yardımcı olabileceğini anlatın.
Bu öneriler tedavi yerine geçmez. Kaygı sürüyor, kaçınmalar artıyor veya günlük yaşamınız daralıyorsa profesyonel değerlendirme alın. Bir egzersiz sıkıntınızı artırıyorsa devam etmeye kendinizi zorlamayın. Hedef bütün kaygıyı yok etmek değil, yaşamınızdaki etkisini azaltacak yollar geliştirmektir.
Gizem Ölmez Akfırat ile terapi yaklaşımları
Çalışma yalnızca belirtilerin adına göre şekillenmez. Kaygının ne zaman arttığı, geçmiş deneyimler, kişinin kendisi ve ilişkileri hakkındaki beklentileri, mevcut kaynakları ve terapi hedefleri birlikte ele alınır.
EMDR: anılar ve tetiklenmeler
Kaygıyla bağlantılı korkutucu veya zorlayıcı yaşantılar, bugünkü durumlarda yeniden yoğun duygular ve bedensel tepkiler yaratabilir. EMDR, değerlendirme ve hazırlık sonrasında bu anıların bugünkü etkisini çalışmak için kullanılabilir. Her kaygının altında travma bulunduğu varsayılmaz.
Şema Terapi: güven ve ihtiyaçlar
“Hata yapmamalıyım”, “Tek başıma baş edemem” gibi tekrar eden beklentiler, aşırı kontrol veya kişinin ihtiyaçlarını geri plana atması kaygıya eşlik edebilir. Şema Terapi’de bu örüntüler, duygusal ihtiyaçlar ve başa çıkma biçimleri üzerinde çalışılır; geçmiş ve güncel yaşam birlikte ele alınır.
BDT: endişe döngüsü
BDT’de endişeyi sürdüren yorumlar, belirsizliğe verilen tepkiler, kaçınmalar ve güvence arama davranışları ele alınabilir. Psikoeğitim ve birlikte planlanan uygulamalarla günlük yaşamdaki değişimler izlenir. Yöntem ve tempo kişinin ihtiyaçlarına göre belirlenir.
Bilimsel dayanak ve kişiye uygunluk
BDT’nin YAB için araştırma desteği güçlüdür. EMDR konusunda kaygı belirtilerinde olumlu sonuçlar bildiren çalışmalar ve YAB’ye ilişkin ön araştırmalar vardır; YAB’ye özgü kanıtlar henüz daha sınırlıdır. Şema Terapi’nin kaygı bozuklukları alanındaki sonuçları da umut vericidir, ancak çalışma sayısı ve yöntemsel kalite açısından sınırlar vardır.
Bu nedenle yöntemlerin her kişide aynı etkiyi göstereceği varsayılmaz. Araştırmalar, başvuru öyküsü, tercih ve hedefler birlikte değerlendirilir. EMDR sistematik derlemesi · Şema Terapi sistematik derlemesi.
İlk görüşme ve çalışma planı
1. Kaygının haritası
Endişelerin içeriği, başlangıcı, ne zaman arttığı, uyku ve günlük yaşam üzerindeki etkisi konuşulur. Önceki tedaviler, ilaçlar, sağlık durumu ve stres etkenleri değerlendirilir.
2. Hedefleri belirleme
Daha rahat karar verebilmek, uykuyu desteklemek veya günlük yaşama yeniden alan açmak gibi kişiye özgü hedefler üzerinde anlaşılır. Uygun terapi yaklaşımı birlikte konuşulur.
3. İlerlemeyi değerlendirme
Değişim yalnızca kaygının azalıp azalmadığıyla değil, işlevsellik ve yaşam alanlarıyla da izlenir. Gerektiğinde çalışma planı ve psikiyatriyle iş birliği gözden geçirilir.
Psikoterapi ile ilaç tedavisi gerektiğinde birlikte yürütülebilir. İlaç gereksinimi, seçimi ve kullanım süresi psikiyatristle değerlendirilir; ilaç kullanmak psikoterapiye engel değildir.
Sık sorulan sorular
Kaygı yaşamak mutlaka yaygın anksiyete bozukluğu mu?
Hayır. Kaygı doğal bir duygudur; yoğunluğu, süresi, kontrol edilebilirliği ve yaşam üzerindeki etkisi önemlidir. Sürekli endişe başka ruhsal güçlüklerle veya bedensel durumlarla da ilişkili olabilir. Belirti listesi tek başına tanı koymaz.
Destek almak için altı ay beklemeli miyim?
Hayır. Altı ay, YAB’nin tanısal değerlendirmesinde kullanılan süre ölçütlerinden biridir; yardım almak için bekleme koşulu değildir. Kaygı uykunuzu, işinizi, ilişkilerinizi veya günlük yaşamınızı zorluyorsa daha erken başvurabilirsiniz.
EMDR kaygı için kullanılabilir mi?
Gizem Ölmez Akfırat, kaygıyla bağlantılı zorlayıcı anılar ve tetiklenmeler olduğunda EMDR’yi değerlendirme ve hazırlık sonrasında kullanır. Kaygı belirtileri üzerinde olumlu araştırma bulguları vardır; ancak YAB’ye özgü kanıtlar daha sınırlıdır. Uygunluk kişinin öyküsüne ve hedeflerine göre belirlenir.
Şema Terapi sürekli endişede nasıl yardımcı olabilir?
Kişinin güven, yeterlilik ve duygusal ihtiyaçlarla ilişkili tekrar eden örüntülerini anlamak ve daha işlevsel başa çıkma yolları geliştirmek için kullanılabilir. Kaygı alanındaki çalışmalar umut vericidir; YAB için kesin sonuç veya belirli sürede iyileşme sözü verilemez.
Psikolog mu psikiyatrist mi? İlaç gerekir mi?
Psikoterapi değerlendirmesi klinik psikologla yapılabilir; ilaç gereksinimi ve takibi psikiyatristle ele alınır. Psikoterapi, ilaç veya birlikte çalışma seçenekleri ihtiyaçlara göre değerlendirilir. Mevcut ilaçlarınızı hekiminizle konuşmadan bırakmayın veya değiştirmeyin.
Online görüşme yapılabilir mi?
Uygun yetişkin danışanlarla online görüşme planlanabilir. Mahrem bir ortam, teknik koşullar, güvenlik ve klinik ihtiyaçlar birlikte değerlendirilir. Online terapi sürecini inceleyin.
Kaç görüşme gerekir, ücret ve süre nedir?
Görüşme sayısı değerlendirme sonrasında hedeflere ve ilerlemeye göre planlanır; herkes için aynı değildir. Güncel ücret, seans süresi, ödeme ve iptal/erteleme koşullarını randevu öncesinde sorabilirsiniz.
Kadıköy, Caddebostan’da görüşme için
Görüşmeler Klinik Psikolog Gizem Ölmez Akfırat ile yürütülür. Eğitim ve mesleki geçmiş için Hakkımda sayfasını inceleyebilirsiniz.
Adres: Caddebostan, Selin Sokak, İskele Apartmanı No:11, Kat:10, Daire:24, Kadıköy / İstanbul. Konum ve iletişim bilgileri. Yetişkinlerle online görüşme uygunluk değerlendirmesi sonrasında planlanabilir.
Randevu öncesinde ücret, görüşme süresi ve iptal/erteleme koşullarını sorabilirsiniz. Form göndermek tek başına randevuyu kesinleştirmez; gün ve saat karşılıklı teyit edilir. Formda ayrıntılı sağlık bilgisi paylaşmanız gerekmez.
Kaynaklar ve ilgili okumalar
- NIMH — Generalized Anxiety Disorder: What You Need to Know
- Scelles ve Bulnes (2021): EMDR’nin TSSB dışındaki kullanımına ilişkin sistematik derleme; yukarıdaki EMDR bağlantısında.
- Peeters ve arkadaşları (2022): Şema Terapi’nin kaygı, OKB ve TSSB alanındaki etkililiğine ilişkin sistematik derleme; yukarıdaki Şema Terapi bağlantısında.
- Panik atak için psikoterapi desteği
- İlk terapi seansı nasıl geçer?
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi planı yerine geçmez.
2 comments on “Sürekli Kaygı ve Endişe: Yaygın Anksiyete Bozukluğu”