Çocuğunuzun kaygısını anlamak ve destek olmak
Klinik Psikolog Gizem Ölmez Akfırat-Çocuk ve Ergenlerde Kaygı
Kaygı ne zaman değerlendirme gerektirir?
Her çocuk zaman zaman endişelenebilir. Kaygı yaşına ve gelişimine göre değerlendirilir; sürekli artıyor veya okul, uyku, arkadaşlıklar ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel destek düşünülebilir. Tek bir belirti tanı koydurmaz. Yeni, şiddetli ya da açıklanamayan bedensel yakınmaları yalnızca kaygıya bağlamayın; gerektiğinde hekim değerlendirmesi alın.
Kaygının tek bir nedeni yoktur. Çocuğu inatçı olarak etiketlemek veya bütün güçlükleri geçmiş bir travmaya bağlamak yerine, onun anlatımı ve gelişimsel ihtiyaçları anlaşılmaya çalışılır. İlk değerlendirmede aile, okul ortamı ve eşlik eden güçlükler de dikkate alınır.
Çocuk ve Ergenlerde En Sık Görülen Kaygı Türleri
Ebeveynlerin çocuklarında en sık gözlemlediği, günlük yaşamı olumsuz etkileyen kaygı tipleri şunlardır:
- Ayrılık Kaygısı: Okula gitmeyi ya da kreşte kalmayı şiddetle reddetme, ebeveyne yapışma, yalnız uyumakta aşırı zorlanma. Genellikle fiziksel belirtilerle (mide bulantısı, karın ağrısı) kendini gösterir.
- Okula gitmekte zorlanma: Tek başına bir fobi tanısı değildir. Ayrılma güçlüğü, zorbalık, sosyal veya akademik zorlanma gibi farklı nedenler araştırılmalıdır. Sınav dönemine özgü güçlükler için sınav kaygısı rehberini inceleyebilirsiniz.
- Sosyal Kaygı: Yeni insanlarla konuşmaktan, akranları önünde performans sergilemekten (tahtaya çıkmak, soru sormak) kaçınma. Ergenlerde akranlar tarafından yargılanma korkusu olarak yoğunlaşır.
- Özgül fobiler: Belirli nesne veya durumlarla karşılaşınca yoğun korku ve kaçınma yaşanabilir. Korkunun gelişim dönemine uygunluğu, sürekliliği ve günlük yaşam üzerindeki etkisi değerlendirilir.
Kaygının Tedavisinde Yaşa Uygun Yaklaşımlar
Yaklaşım çocuğun yaşına, gelişimine ve başvuru nedenine göre seçilir. Kaygıyı sürdüren düşünce ve kaçınmalar için yaşa uyarlanmış bilişsel davranışçı çalışmalar, gerektiğinde ebeveyn desteğiyle birlikte kullanılabilir. Oyun temelli çalışmalar ve EMDR’nin uygunluğu ayrıca değerlendirilir; her yöntemin her kaygı türündeki kanıtı aynı değildir.
Oyun Terapisi: Çocukların Doğal İletişim Dili
Çocuklar duygularını yetişkinler gibi kelimelerle ifade etmekte zorlanır. Oyun Terapisi, çocuğun travmatik deneyimlerini, korkularını ve kaygılarını oyun ve oyuncaklar aracılığıyla dışa vurmasını sağlayan güvenli, yapılandırılmış bir ortamdır.
- Neden Oyun?: Oyun, çocuğun doğal dilidir. Terapist, bu oyun ortamında çocuğun kontrolü ele almasını sağlayarak, kelimelerle ifade edilemeyen zorlu duyguların ve deneyimlerin işlenmesine rehberlik eder.
Çocuk ve ergenlerde EMDR hangi durumlarda değerlendirilir?
Zorlayıcı yaşantılar bazı çocuklarda kaygıya eşlik edebilir; ancak her korku veya kaygı travma kaynaklı değildir. EMDR’nin uygunluğu, belirtiler ve geçmiş deneyimlerin birlikte değerlendirildiği bir görüşme sürecinde ele alınır.
Kanıtın kapsamı: NICE NG116, travmadan üç aydan uzun süre sonra başvuran, TSSB tanısı veya klinik açıdan önemli TSSB belirtileri olan 7–17 yaş grubunda EMDR’yi, travma odaklı BDT’ye yanıt alınamadığında veya katılım sağlanamadığında değerlendirmeyi önerir. Bu öneri bütün çocukluk kaygılarına genellenemez.
- Yaşa uygun uygulama: Değerlendirme, hazırlık ve uygulama çocuğun gelişimine göre planlanır. EMDR yalnızca iki yönlü uyarım uygulamak değildir; internette görülen bir egzersiz profesyonel sürecin yerine geçmez.
- Süreç ve sonuç: Amaç zorlayıcı deneyimlerin etkisini ve ilişkili sıkıntıyı azaltmaktır. Kaygının tamamen ortadan kalkacağı veya belirli sayıda seansta düzeleceği garanti edilemez; değişim süreç içinde değerlendirilir.
İyileşme Sürecinde Ebeveynlerin Kritik Rolü
Terapi, kliniğin dışında, evde devam eder. Ebeveynler olarak siz, iyileşme sürecinin en kritik destekleyicilerisiniz:
- Önce dinleyin: Kaygısını küçümsemeden neyin zor geldiğini anlamaya çalışın. Özellikle okul reddinde zorbalık veya güvenlik sorunu olup olmadığını araştırmadan çocuğu zorlamayın. Aile, okul ve uzman birlikte güvenli, aşamalı bir plan geliştirebilir.
- Takım Olarak Kaygıya Yaklaşın: Çocuğunuzla birlikte, kaygının üzerine küçük, yönetilebilir adımlar atmayı öğrenin. Bu, çocuğunuza kaygıyla başa çıkabileceği mesajını verir.
- Kendi Kaygınızı Yönetin: Ebeveynin aşırı koruyucu veya kaygılı yaklaşımı, istemeden çocuğun kaygısını pekiştirebilir. Gerekirse, terapistinizden kendi kaygı yönetimi konusunda da destek alın.
Kadıköy’de çocuk ve ergenler için görüşme
Gençlerle ilk görüşmenin nasıl ilerlediği, gizlilik ve ebeveyn katılımı hakkında ergen terapisi sayfasında ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.
İlk görüşmelerde başvuru nedeni, gelişim öyküsü ve günlük yaşamdaki zorlanmalar ele alınır. Ebeveyn katılımı, çocuğun veya ergenin mahremiyeti ve güvenlikle ilgili gizlilik sınırları başlangıçta açıklanır. Gerektiğinde çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi önerilebilir.
Klinik Psikolog Gizem Ölmez Akfırat ile çocuk ve ergen görüşmeleri Caddebostan, Kadıköy’de yüz yüze ve randevuyla yapılır. Görüşme biçimi ve uygun zamanlar hakkında randevu talebi üzerinden bilgi alabilirsiniz.
Kaynaklar ve bilgilendirme
- NHS: Çocuklarda kaygı bozuklukları
- NHS: Kaygı yaşayan çocuğa destek olmak
- NICE NG116: Travma sonrası stres bozukluğu, öneri 1.6.13
Bu içerik genel bilgilendirme içindir; bireysel değerlendirme, tanı veya tedavi yerine geçmez. Güncelleme: 27 Eylül 2026.
