Erteleme alışkanlığı nedir?
Erteleme alışkanlığı, yapmayı planladığınız bir işi geciktirmenin olumsuz sonuçlarını öngörmenize rağmen işe başlamayı veya işi tamamlamayı tekrar tekrar ileriye bırakmanızdır. Her gecikme erteleme değildir: dinlenmek, öncelik değiştirmek veya eksik bilgiyi beklemek için bir işi bilinçli olarak sonraya bırakabilirsiniz.
“Neden sürekli erteliyorum?” sorusunu yalnızca irade veya tembellik üzerinden yanıtlamak yetersiz kalabilir. Görevin belirsizliği, zorlayıcı duygular ve günlük koşullar birlikte ele alınmalıdır. Amaç kendinizi daha sert zorlamak değil, başlamanın önündeki engeli belirleyip uygulanabilir bir adım seçmektir.
Neden erteliyorum? Başlamayı zorlaştıran etkenler
Görevin belirsizliği, aşırı iş yükü, hata yapma korkusu, dikkat güçlükleri veya yorgunluk gibi farklı etkenler değerlendirmeye konu olabilir. Mükemmeliyetçi beklentiler, kaygı ve düşük ruh hâli de ertelemeyle ilişkili olabilir. Bu ilişkiler tek başına bir tanı koydurmaz.
Örneğin bir sunuma başlamayı “İlk taslağım bile kusursuz olmalı” düşüncesi zorlaştırıyor olabilir. Başka bir kişi ise kendisinden ne beklendiğini bilmediği için başlayamıyordur. İki kişinin ihtiyacı aynı olmayabilir.
Erteleme döngüsü: Kısa süreli rahatlama, büyüyen iş
Aşağıdaki örnek açıklama amacıyla oluşturulmuştur; gerçek bir danışan öyküsü değildir.
Bir rapor hazırlamanız gerekiyor. Dosyayı açınca “Nereden başlayacağımı bilmiyorum, kötü bir şey yazacağım” diye düşünüyorsunuz. Önce mesajlara bakmaya karar veriyorsunuz. Raporu düşünmediğiniz sürede biraz rahatlıyor, fakat akşam olduğunda işin hâlâ beklediğini görüp kendinize kızıyorsunuz.
Bu örnekte ertelenen yalnızca rapor değildir; başlarken yaşanan belirsizlik ve değerlendirilme kaygısıyla karşılaşmak da gecikmektedir. Ertesi gün daha büyük bir hedef koymak yerine ilk adımı “Raporun amacını bir cümleyle yazmak” olarak belirlemek denenebilir.
Her erteleme bu biçimde işlemez. Gerçekçi olmayan iş yükü veya dinlenme ihtiyacı varsa yalnızca zaman planı yapmak yeterli olmayabilir. “Neyi yapmıyorum?” kadar “Şu anda başlamayı ne zorlaştırıyor?” sorusu da önemlidir.
Erteleme alışkanlığını azaltmak için küçük adımlar
- Görevi somutlaştırın: “Sunumu bitirmek” yerine “İlk üç başlığı yazmak” gibi bir adım seçin.
- Başlangıç koşulunu belirleyin: Ne zaman, nerede ve hangi dosyayla başlayacağınızı yazın.
- Engeli adlandırın: Belirsizlik mi, sıkılma mı, eleştirilme korkusu mu? Kendinizi suçlamadan not edin.
- Sonucu gözlemleyin: Adım fazla büyük geldiyse küçültün; ilk taslağın tamamlanmış iş olmadığını hatırlayın.
Bu öneriler kişisel denemelerdir; tedavi veya başarı garantisi değildir. Sınava hazırlanırken yaşanan güçlükler için sınav kaygısı yazısı da yardımcı olabilir.
Kendinize uygun bir başlangıç planı yazın: “Yarın kahvaltıdan sonra masamda dosyayı açıp yalnızca ilk paragrafın taslağını yazacağım.” Bu cümle bir örnektir; zamanı ve adımı koşullarınıza göre seçebilirsiniz. Süre dolduğunda tamamına değil, başlayıp başlamadığınıza ve neyin zor geldiğine bakın.
Telefon bildirimlerini kapatmak, gereken malzemeyi önceden hazırlamak veya belirsiz bir görev için açıklama istemek gibi çevresel düzenlemeleri de deneyebilirsiniz. Bir gün planın işlememesi bütün denemenin başarısız olduğu anlamına gelmez; adımın büyüklüğünü ve koşulları yeniden değerlendirin.
Şema Terapi ve davranışsal çalışmaların yeri
“Hata yaparsam değersizim” gibi katı beklentiler ve tekrar eden öz eleştiri örüntüleri varsa, Şema Terapi çerçevesinde ele alınmaları değerlendirilebilir. Göreve başlamayı kolaylaştırma, kaçınmayı izleme ve düşünceleri sınama gibi bilişsel davranışçı çalışmalar da plana dâhil edilebilir. Yöntem seçimi, başvuru nedenine ve ortak hedeflere göre yapılır.
2018 tarihli bir sistematik derleme, ertelemeye yönelik psikolojik müdahalelerde yarar bildirmiş; ancak çalışmaların farklılığına ve yöntemsel sınırlılıklarına dikkat çekmiştir. BDT alt grubundaki olumlu bulgular da sınırlı sayıda çalışmaya dayanır. Bu araştırma EMDR veya Şema Terapi için ertelemeye özgü etkinlik kanıtı olarak sunulamaz.
EMDR hangi durumda gündeme gelebilir?
Bugünkü bir görev, hatırlanan bir aşağılanma veya başka bir rahatsız edici yaşantıyla bağlantılı yoğun sıkıntıyı tetikliyorsa, bu bağlantı terapide değerlendirilebilir. Uygun görüldüğünde EMDR, ilgili anılarla çalışmak için seçeneklerden biri olabilir.
Buradan “Her ertelemenin altında kilitli bir anı vardır” sonucu çıkmaz. Hatırlamadığınız bir travmayı bulmak zorunda değilsiniz. EMDR’nin TSSB’deki kanıtları, ertelemenin EMDR ile kalıcı olarak çözüleceğinin kanıtı değildir. Yöntemin temel çerçevesi için EMDR terapisi sayfasını inceleyebilirsiniz.
Erteleme hakkında sık sorulan sorular
Ertelemek tembellik anlamına mı gelir?
Tek başına bu sonuca varılamaz. Kişi bir işi yapmak istediği halde başlamayı zorlaştıran belirsizlik, kaygı veya başka engeller yaşayabilir. Davranışın hangi koşullarda ortaya çıktığına bakmak daha açıklayıcıdır.
Dinlenmek ile ertelemek nasıl ayrılır?
Dinlenmeye ihtiyaç duymak, bir işi daha uygun zamana planlamak veya başka bir önceliğe yönelmek her zaman erteleme değildir. İşin sürekli ötelenmesi ve bunun olumsuz sonuçları, aradaki farkı değerlendirmede önemlidir.
Başlamak için motivasyon gelmesini beklemeli miyim?
Kendinizi tamamen hazır hissetmeyi beklemek yerine küçük bir başlangıç deneyebilirsiniz. Ancak gerçek yorgunluğu veya aşırı iş yükünü görmezden gelmeyin. Planın amacı ihtiyaçlarınızı bastırmak değil, koşullarınıza uygun bir adım bulmaktır.
Ertelemem travma yaşadığımı mı gösterir?
Hayır. Erteleme tek başına travma kanıtı değildir. EMDR’nin uygunluğu, geçmiş yaşantılar ile güncel güçlükler arasındaki ilişki ve kişisel değerlendirme üzerinden ele alınır.
Erteleme alışkanlığı kaç günde değişir?
Herkes için geçerli bir süre verilemez. Değişimi yalnızca tamamlanan iş sayısıyla değil, işe başlama, engelleri fark etme ve planı uyarlama becerileriyle de değerlendirebilirsiniz.
Ne zaman destek düşünülebilir?
Erteleme iş, eğitim veya günlük sorumluluklarınızı sürekli aksatıyorsa; belirgin sıkıntı yaratıyorsa ya da denediğiniz düzenlemelere rağmen sürüyorsa, nedenlerini birlikte değerlendirmek için psikolojik destek düşünebilirsiniz. Hedef yalnızca üretkenliği artırmak değil, sizi zorlayan döngüyü anlamak ve gerçekçi bir değişim planı oluşturmaktır.
Klinik Psikolog Gizem Ölmez Akfırat, Kadıköy–Caddebostan’da randevu ile yüz yüze görüşmeler yürütmektedir. Uygun yetişkin danışanlarla online görüşme değerlendirilebilir; çocuk ve ergen görüşmeleri yüz yüze planlanır.
EMDR terapisi hakkında bilgi ve ilk görüşmede neler konuşulduğu sayfalarını inceleyebilir, randevu talebi oluşturabilirsiniz.
Kaynaklar
National Center for PTSD — EMDR’nin TSSB alanındaki araştırma desteği
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; ertelemenin nedenini veya size uygun terapiyi tek başına belirlemez.
Centre for Clinical Interventions — Erteleme alışkanlığını anlamak ve pratik çalışma kaynakları
Son güncelleme: 29 Eylül 2026.
1 comment on “Erteleme Alışkanlığı: Neden Erteleriz, Nasıl Azaltabiliriz?”