Aynı tartışmanın farklı günlerde tekrarlanması
Biriniz yakınlık aradıkça diğeriniz uzaklaşıyor, konuşmaya başladığınız konu sonunda aynı kırgınlığa dönüyor olabilir. Tekrarlayan ilişki döngülerini anlamak, “Sorun hangi kişide?” sorusundan daha ayrıntılı bir değerlendirme gerektirir.
Bu yazı, ilişkilerindeki tekrarları bireysel terapi çerçevesinde anlamak isteyen yetişkinlere yöneliktir. Bir ilişkide yaşanan her güçlük şemalardan kaynaklanmaz; güncel davranışlar, koşullar ve iki kişinin sorumlulukları da dikkate alınır.
Şema ile başa çıkma tepkisi arasındaki fark
Şema, kendiniz ve ilişkileriniz hakkında etkinleşen temel bir beklenti veya anlam örüntüsüdür. Bu beklenti karşısında ne yaptığınız ise başa çıkma tepkinizdir. Aynı korkuyu yaşayan iki kişi farklı davranabilir: biri sürekli güvence ararken diğeri yakınlaşmaktan kaçınabilir.
Şema Terapi, o anda öne çıkan duygu ve başa çıkma biçimlerini “mod” kavramıyla da ele alır. Bunlar ayrı kişilikler ya da kişinin değişmez özellikleri değildir.
Bir döngüyü adım adım incelemek
Aşağıdaki kurgu örnek bir danışan öyküsü değildir:
- Olay: Birlikte yapılacak plan son anda değişir.
- Yorum: “Benim isteklerimin önemi yok.”
- Duygu ve ihtiyaç: Kırgınlık; dikkate alınma ve haber verilme ihtiyacı.
- Tepki: Günlerce konuşmamak veya tartışmayı büyütmek.
- Sonuç: İhtiyaç konuşulmadan mesafe artar.
Alternatif bir tepki, güvenli bir ilişkide şu şekilde denenebilir: “Plan değişince önemsenmediğimi hissettim. Bir dahaki sefer önceden haberleşmek istiyorum.” Bu, karşı tarafın mutlaka anlayış göstereceği anlamına gelmez. Verdiği yanıt da ilişkinin değerlendirilmesinde önemlidir.
Terapi yalnızca geçmişi konuşmak değildir
Görüşmelerde birden fazla güncel örnek üzerinden tekrarlar incelenebilir. Terapist ve danışan, hangi noktada farklı bir tepkinin denenebileceğini ve bunun önündeki güçlüğü birlikte ele alır. İhtiyaçları dile getirme, sınırları koruma ve seçimlerin sonuçlarını gözlemleme gibi somut hedefler belirlenebilir.
Uygun görüldüğünde imgeleme veya sandalye çalışmalarıyla zorlayıcı duygular ve öz eleştiri üzerinde de çalışılır. “Sınırlı yeniden ebeveynlik”, terapi ilişkisinin mesleki sınırlar içinde destekleyici olmasını anlatır; terapistin tüm ihtiyaçlarınızı karşılaması veya gerçek ailenizin yerini alması değildir.
İlişkinin bütün sorumluluğu size ait değildir
Kendi tepkilerinizi anlamak, başka birinin aşağılamasını, baskısını veya şiddetini sizin oluşturduğunuz anlamına gelmez. Güvenliği zedeleyen bir ilişkide amaç daha iyi iletişim kurarak her şeye dayanmak değildir. Güvenlik ve uygun destek önceliklidir.
Bireysel terapi, partnerinizi değiştirmeyi garanti etmez. Kendi ihtiyaçlarınızı ve seçeneklerinizi daha açık değerlendirmenize odaklanabilir; ilişkiyi sürdürmek ya da bitirmek yönünde önceden belirlenmiş bir sonuç dayatılmaz.
Şema Terapi’nin bilimsel dayanağı
Şema Terapi için klinik araştırma desteği vardır. Örneğin Bamelis ve arkadaşlarının 2014 tarihli çalışmasında, belirli kişilik bozukluğu tanıları bulunan yetişkinlerde olağan tedaviye kıyasla olumlu sonuçlar bildirilmiştir. Bu bulgu, ilişki güçlüğü yaşayan herkeste aynı sonucu veya kesin iyileşmeyi garanti etmez; yöntem seçimi kişisel değerlendirme gerektirir.
Bir modeli kendinizde tanımak, o modelin sizin için en uygun terapi olduğunu kanıtlamaz. İlk görüşmede yöntemin neden önerildiğini, alternatifleri ve hedeflerin nasıl izleneceğini sorabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Benzer ilişkiler yaşamam aynı kişileri bilinçsizce seçtiğim anlamına mı gelir?
Böyle kesin bir sonuç çıkarılamaz. Seçimler kadar karşı tarafın davranışları, yaşam koşulları ve ilişkinin zaman içinde değişimi de değerlendirilir.
Partnerim katılmadan bu konu üzerinde çalışabilir miyim?
Evet. Bireysel terapide kendi deneyiminiz, sınırlarınız ve tepkileriniz ele alınabilir. Bu, çift terapisiyle aynı çalışma değildir.
Bir şemayı fark etmek değişim için yeterli mi?
Fark etmek başlangıç olabilir. Duygusal çalışma, günlük yaşamda yeni davranışları deneme ve sonuçları değerlendirme de gerekebilir. Süre ve sonuç kişiden kişiye değişir.
Kadıköy’de bireysel Şema Terapi görüşmesi
Klinik Psikolog Gizem Ölmez Akfırat ile yetişkin bireysel görüşmeler Kadıköy–Caddebostan’da randevu ile yüz yüze yürütülür. Uygunluk değerlendirmesinin ardından online görüşme de planlanabilir.
Tekrarlayan tartışmalarda kendi tepkilerinizi, ihtiyaçlarınızı ve sınırlarınızı ele almak için bireysel terapi süreci hakkında bilgi alabilirsiniz. Yazıda kullanılan kavramları ve çalışma biçimini Şema Terapi sayfasında ayrıntılı inceleyebilirsiniz.
Özellikle kaybetme korkusunu anlamak istiyorsanız terk edilme korkusu; kopukluk ve doyumsuzluk deneyimini araştırıyorsanız boşluk hissi yazısını okuyabilirsiniz.
Başlamadan önce ilk görüşmenin nasıl ilerlediğini öğrenebilir veya randevu talebi oluşturabilirsiniz.
Kaynaklar
- ISST — Şema Terapi modelinin temel kavramları
- Bamelis ve arkadaşları (2014) — Kişilik bozukluklarında Şema Terapi: randomize kontrollü çalışma
ISST — Şema Terapi teknikleri · ISST — Sınırlı yeniden ebeveynlik
Bilgilendirme amaçlıdır; kişisel değerlendirme yerine geçmez.