Çocuk ve Ergenlerde Kaygı ve Fobi: Oyun Terapisi ve EMDR ile Güvenli İyileşme
Klinik Psikolog Gizem Ölmez Akfırat-Çocuk ve Ergenlerde Kaygı
Normal Endişeden Klinik Kaygıya Geçiş
Her çocuk zaman zaman endişe duyar. Karanlıkta kalmaktan, ebeveynden ayrılmaktan ya da yeni bir okula başlamaktan hafifçe kaygılanmak, gelişim sürecinin doğal bir parçasıdır. Ancak bu endişe, çocuğunuzun günlük yaşamını, okul başarısını, sosyal ilişkilerini ya da uyku düzenini sürekli olarak bozuyorsa, bu durum artık klinik bir kaygı veya fobisorununun işareti olabilir.
Ebeveynler olarak, çocuğunuzun yaşadığı zorluğun sadece “inatçılık” veya “aşırı hassasiyet” olmadığını; altında yatan bir duygusal ihtiyaç veya işlenmemiş bir deneyim olduğunu anlamak önemlidir. Bu makale, çocuk ve ergenlerde görülen kaygı türlerini tanımlamanıza, ebeveyn olarak atabileceğiniz adımlara ve Çocuk-Ergen EMDR gibi yenilikçi tedavi yaklaşımlarına odaklanmaktadır.
Çocuk ve Ergenlerde En Sık Görülen Kaygı Türleri
Ebeveynlerin çocuklarında en sık gözlemlediği, günlük yaşamı olumsuz etkileyen kaygı tipleri şunlardır:
- Ayrılık Kaygısı: Okula gitmeyi ya da kreşte kalmayı şiddetle reddetme, ebeveyne yapışma, yalnız uyumakta aşırı zorlanma. Genellikle fiziksel belirtilerle (mide bulantısı, karın ağrısı) kendini gösterir.
- Okul Fobisi/Kaygısı: Okulla ilgili olmayan bir kaygıya rağmen okula gitmeyi reddetme. Sınav kaygısı, sosyal kaygı veya akademik beklenti baskısı nedeniyle de gelişebilir.
- Sosyal Kaygı: Yeni insanlarla konuşmaktan, akranları önünde performans sergilemekten (tahtaya çıkmak, soru sormak) kaçınma. Ergenlerde akranlar tarafından yargılanma korkusu olarak yoğunlaşır.
- Özgül Fobiler: Yılan, köpek, iğne, kan, yüksek yerler veya karanlık gibi belirli nesne ya da durumlara karşı aşırı ve mantıksız korku tepkisi.
Kaygının Tedavisinde Yaşa Uygun Yaklaşımlar
Çocuk ve ergenlerde tedavi, yetişkin terapisinden farklıdır. Onların duygusal dilleri ve bilişsel kapasiteleri, özel teknikler gerektirir.
Oyun Terapisi: Çocukların Doğal İletişim Dili
Çocuklar duygularını yetişkinler gibi kelimelerle ifade etmekte zorlanır. Oyun Terapisi, çocuğun travmatik deneyimlerini, korkularını ve kaygılarını oyun ve oyuncaklar aracılığıyla dışa vurmasını sağlayan güvenli, yapılandırılmış bir ortamdır.
- Neden Oyun?: Oyun, çocuğun doğal dilidir. Terapist, bu oyun ortamında çocuğun kontrolü ele almasını sağlayarak, kelimelerle ifade edilemeyen zorlu duyguların ve deneyimlerin işlenmesine rehberlik eder.
Çocuk ve Ergen EMDR Terapisi: Kaynağı Çözmek
Birçok fobi ve kaygının temelinde, geçmişte yaşanmış; kaza, düşme, zorbalığa uğrama, şiddetli bir eleştiri veya bir utanç anı gibi, işlenmemiş travmatik deneyimler (Küçük t) yatar.
Çocuk-Ergen EMDR Terapisi, bu işlenmemiş anıları hedef alır.
- Uygulama Farkı: Yetişkinlerdeki göz hareketleri yerine, çocukların ilgisini çekmek ve terapötik süreci oyunsallaştırmak için Kelebek Kucaklaması (Butterfly Hug), ritmik sesler veya ışıklı çubuklar gibi iki yönlü uyaranlar kullanılır. Bu sayede çocuğun kaygıyı tetikleyen anıya olan duygusal duyarlılığı yaş grubuna uygun bir şekilde azaltılır.
- Sonuç: Anı nötrleştiğinde, o anıya bağlı gelişen kaygı ve fobi tepkileri de ortadan kalkar. Çocuğun sinir sistemi yeniden dengeye gelir.
İyileşme Sürecinde Ebeveynlerin Kritik Rolü
Terapi, kliniğin dışında, evde devam eder. Ebeveynler olarak siz, iyileşme sürecinin en kritik destekleyicilerisiniz:
- Duyguları Onaylayın, Tepkileri Değil: Çocuğunuzun kaygısını (“Korkuyor musun? Bu duyguyu hissetmen normal”) onaylayın, ancak kaygısından dolayı kaçınma davranışını (“O zaman okula gitmeyelim”) desteklemeyin.
- Takım Olarak Kaygıya Yaklaşın: Çocuğunuzla birlikte, kaygının üzerine küçük, yönetilebilir adımlar atmayı öğrenin. Bu, çocuğunuza kaygıyla başa çıkabileceği mesajını verir.
- Kendi Kaygınızı Yönetin: Ebeveynin aşırı koruyucu veya kaygılı yaklaşımı, istemeden çocuğun kaygısını pekiştirebilir. Gerekirse, terapistinizden kendi kaygı yönetimi konusunda da destek alın.
Güvenli Bir Geleceğe Adım
Çocukluk ve ergenlik, kaygıların kalıcı bir ruh haline dönüşmeden, profesyonel destekle çözülebileceği en verimli dönemdir. Doğru uzman ve doğru yaklaşımla, çocuklar korkularının ötesine geçebilir ve tam potansiyellerine ulaşabilirler.
Klinik Psikolog Gizem Ölmez Akfırat olarak, Kadıköy kliniğimizde (veya online seanslarla) Oyun Terapisi ve Çocuk-Ergen EMDR yöntemlerini kullanarak çocuğunuzun kaygı ve fobi sorunlarını güvenli, şefkatli ve bilimsel bir yaklaşımla ele almaya hazırım.
Kaygının, çocuğunuzun geleceğini sınırlamasına izin vermeyin. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.