Travma Sonrası Stresle Başa Çıkmada EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) Nasıl Yardımcı Olur?
Yaşanan sarsıcı bir olayın ardından ortaya çıkan Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), geçmişte kalmış anıların bugün yaşanıyormuşçasına canlılığını korumasına neden olur. Tetiklenmeler, kâbuslar ve kaçınma davranışları ile karakterize olan TSSB, bireylerin yaşam kalitesini ciddi ölçüde düşürür. Geçmişin yükünü taşımak yerine, o anıları sağlıklı bir şekilde işlemlemek mümkündür. EMDR nasıl çalışır?
İşte bu noktada, bilimsel olarak etkinliği kanıtlanmış bir psikoterapi yöntemi olan EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) Terapisi devreye girer. Bu makalede, EMDR’nin TSSB tedavisindeki dönüştürücü rolünü ve bu terapinin nasıl işlediğini detaylıca inceleyeceğiz.
Bölüm 1: TSSB’nin Beyindeki İzleri: Neden Bir Travma “Geçmez”?
Bir travma yaşandığında, beynimiz bu deneyimi normal bir anı gibi işlemez. Aşırı stres altındayken, beynin normal bilgi işleme sistemi (özellikle Amigdala gibi duygusal merkezler) adeta tıkanır. Bu durum, anının koku, ses, görüntü ve duygu gibi bileşenlerinin parçalanmış ve “donmuş” bir şekilde depolanmasına neden olur.
Bu “donmuş” anılar, günlük yaşamda karşılaşılan herhangi bir tetikleyici (bir ses, bir koku, benzer bir durum) ile aniden canlanır. Kişi, fiziksel olarak güvende olsa bile, duygusal ve bedensel olarak travmatik anı tekrar yaşıyormuş gibi hisseder (flashback). TSSB, beynin olayları işleme biçiminde oluşan bu tıkanıklıktan kaynaklanır. Terapinin amacı, bu tıkanıklığı açarak anının yeniden işlenmesini sağlamaktır.
Bölüm 2: EMDR Terapisi Nedir ve Nasıl Çalışır?
EMDR Terapisi, 1987 yılında Dr. Francine Shapiro tarafından geliştirilmiş, Travma Sonrası Stres Bozukluğu tedavisinde Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından önerilen güçlü bir psikoterapi yöntemidir.
Temel Mekanizma: Beynin Bilgi İşleme Sürecini Harekete Geçirme
Emdr Nasıl Çalışır?
EMDR, beynin doğal olarak sahip olduğu iyileşme mekanizmasını aktive etmeyi hedefler. Terapide, danışan travmatik anıya odaklanırken, terapist kontrollü bir şekilde iki yönlü uyarım (Bilateral Stimulasyon) uygular. Bu uyarım genellikle göz hareketleri, sesler veya dokunma (elle hafif vuruşlar) şeklinde olabilir.
Göz hareketlerinin, doğal uyku döngümüzdeki Hızlı Göz Hareketi (REM) evresine benzer bir etki yarattığı düşünülür. Bu uyarım, beyin yarım kürelerinin senkronize çalışmasını sağlayarak, o ana kadar parçalanmış ve duygusal yoğunluğu yüksek olan anının, mantıksal ve sözel merkezlerle bağlantı kurmasını sağlar.
Sonuç: Anı silinmez, ancak duygusal yoğunluğu azalır ve mantıksal bir bağlama oturtulur. Örneğin, “Olanlar benim hatamdı” gibi olumsuz inançlar, “Elimden geleni yaptım ve artık güvendeyim” gibi olumlu ve adaptif inançlarla yer değiştirir.
Bölüm 3: Travma Sonrası Stresle Başa Çıkmada EMDR’nin 8 Aşamalı Protokolü
EMDR, yapılandırılmış, disiplinli ve protokol temelli bir terapi sürecidir.
- Öykü Alma ve Tedavi Planlama: Travmanın doğası anlaşılır ve çalışılacak hedef anılar belirlenir.
- Hazırlık (Stabilizasyon): Danışanın terapinin yoğun aşamaları sırasında kendini regüle edebileceği ve güvende hissedebileceği içsel ve dışsal kaynaklar oluşturulur.
- Değerlendirme (Hedef Anı): Travmatik anının en kötü resmi, ona eşlik eden olumsuz inanç, duygu yoğunluğu ve bedensel duyumlar saptanır.
- Duyarsızlaştırma: İki yönlü uyarım eşliğinde travmatik anı üzerinde çalışılır. Bu aşamada anının duygusal yoğunluğunda belirgin bir azalma hedeflenir.
- Yerleştirme: Anının duygusal yoğunluğu sıfırlandığında, belirlenen olumlu inançlar (Örn: “Ben değerliyim”) beyne yerleştirilir.
- Beden Taraması: Bedende kalan gerginlik ve rahatsız edici hisler kontrol edilir ve işlenir.
- Kapanış: Seans, danışanın stabil ve güvende hissetmesi sağlanarak sonlandırılır.
- Yeniden Değerlendirme: Bir sonraki seansta, çalışılan anının etkisi ve yeni olumlu inancın gücü kontrol edilir.
Bölüm 4: EMDR Hangi Travmatik Durumlarda Etkilidir?
EMDR Terapisi, sadece hayatı tehdit eden büyük olaylarda (Büyük T) değil, kişinin ruh sağlığı üzerinde kalıcı etki bırakmış tüm olumsuz yaşam deneyimlerinde (Küçük t) de başarıyla kullanılır:
Sonuç: Güvenle İyileşme Yolculuğu
EMDR Terapisi, travmatik anılarınızı silmek yerine, onları işlevsel bir şekilde arşivleyerek zihninizin üzerindeki yükü hafifletir. Travmatik anı, artık sizi yöneten bir güç olmaktan çıkar, öğrenilmiş bir deneyime dönüşür.
(EMDR Nasıl Çalışır?)
Eğer siz de geçmiş travmaların ya da kronik stresin gölgesinde yaşadığınızı hissediyorsanız, uzman ve yetkin bir EMDR Terapistinden destek almak, bu iyileşme yolculuğundaki ilk ve en önemli adımdır.
Klinik Psikolog Gizem Ölmez Akfırat olarak, Kadıköy kliniğimizde yüz yüze ve online seanslarla bu güvenli yeniden işleme sürecinde size eşlik etmeye hazırım.